Справаздачы

Беларусь: Справаздача аб правах чалавека за 2001 год

4 сакавіка 2002 г.

Дзяржаўны Дэпартамент ЗША
Бюро па дэмакратыі, правах чалавека і працы
 
Згодна са змененай Канстытуцыяй, Беларусь – гэта рэспубліка з прэзідэнтам, які абіраецца на ўсеагульных выбарах. Прэзідэнт Аляксандр Лукашэнка (абраны ў 1994 годзе) выкарыстаў лістападаўскі рэферэндум 1996 года, каб змяніць Канстытуцыю 1994 года з мэтаю пашырэння сваёй улады, падаўжэння тэрміну знаходжання на пасадзе і прызначэння новага парламента замест тагачаснага аднапалатнага. Лукашэнка праігнараваў пастанову тагачаснага Канстытуцыйнага Суда аб немагчымасці ўнясення паправак у Канстытуцыю праз рэферэндум. Большая частка міжнароднай супольнасці скрытыкавала заганны рэферэндум і не прызнала легітымнасць Канстытуцыі 1996 года і дзвюхпалатны парламент, які быў створаны.
9 верасня 2001 года Лукашэнка аднавіў тэрмін свайго прэзідэнцтва шляхам выбараў, якія Арганізацыя па Бяспецы і Супрацоўніцтву ў Еўропе (АБСЕ) назвала несправядлівымі і несвабоднымі, а таксама не адпавядаючымі абавязацельствам у рамках АБСЕ датычна дэмакратычных выбараў. Выбары ў парламент адбыліся ў кастрычніку 2000 года, упершыню пасля рэферэндуму 1996 года. Прэзідэнт і яго адміністрацыя маніпулявалі выбарчым працэсам, каб звесці да мінімуму колькасць кандыдатаў, якія выступалі супраць рэжыму, і апазіцыйных членаў парламенту. АБСЕ прыйшла да высновы, што выбары былі несвабоднымі і несправядлівымі. Судовая сістэма пазбаўленая незалежнасці.
Праваахоўчыя абавязкі і ахова ўнутранай бяспекі падзелена паміж Камітэтам дзяржаўнай бяспекі (КДБ) і Міністэрствам унутраных спраў (МУС), якія падпарадкоўваюцца непасрэдна прэзідэнту. У адпаведнасці з законам, прэзідэнт валодае правам аддаваць загады ўсім органам бяспекі. Цывільныя ўлады, акрамя прэзідэнта, не валодаюць эфектыўным кантролем над сіламі бяспекі. Па загадах Лукашэнкі прэзідэнцкая ахова, першапачаткова створаная дзеля абароны вышэйшых афіцыйных асобаў, працягвала дзейнічаць супраць палітычных апанентаў рэжыму Лукашэнкі без аніякага судовага або заканадаўчага кантролю. Прадстаўнікі органаў бяспекі здзейснілі шматлікія парушэнні ў галіне правоў чалавека.
Насельніцтва краіны складае каля 10 350 000 чалавек. У эканоміцы, якая мае пераважна прамысловы характар -- каля паловы аб’ёму вытворчасці прыпадае на прамысловасць -- захавалася сістэма цэнтральнага планавання. Асноўнай прамысловай прадукцыяй з’яўляюцца машынабудаўнічыя станкі, трактары, грузавікі і спажывецкія тавары. Большасць працоўных занятыя ў дзяржаўным прамысловым і сельскагаспадарчым сектарах. Улады сцвярджаюць, што валавы ўнутраны прадукт (ВУП) узрос на 4 працэнты. Але незалежныя аналітыкі ставяць пад сумненне гэтую лічбу і кажуць, што гэты рост быў вынікам накаплення неканкурэнтаздольных тавараў на складах, чаму, у сваю чаргу, спрыялі буйныя крэдыты ў стратны дзяржаўны сектар. Афіцыйныя асобы сцвярджаюць, што ВУП на душу насельніцтва склаў крыху больш за 2 000 даляраў (2,4 млн. рублёў), але гэты рост амаль не палепшыў эканамічнага становішча насельніцтва. У дзяржаўным сектары заработная плата была ніжэйшая, чым у цэлым па краіне, і запазычанасці па зарплаце набылі ўстойлівы характар. Хаця ненадзейнасць афіцыйнай статыстыкі ўскладняе дакладную ацэнку эканамічнага становішча, узровень жыцця ў многіх сектарах грамадства працягваў зніжацца. Жыхары невялікіх гарадоў і сельскай мясцовасці, дзе даходы асабліва нізкія, забяспечваюць сваё пражыванне за кошт незарэгістраванай эканамічнай дзейнасці і прыватных агародаў.
Урад мае дрэнны паслужны спіс у галіне правоў чалавека, які істотна пагоршыўся па многіх паказчыках. Улады жорстка абмяжоўваюць права грамадзян на змяненне ўраду. Напярэдадні прэзідэнцкіх выбараў у верасні, рэжым шматразова парушаў асабістыя і грамадзянскія правы чалавека, у тым ліку шляхам фізічнага гвалту над апанентамі, маніпуляцый падкантрольнымі рэжыму сродкамі масавай інфармацыі, запалохвання назіральнікаў за выбарамі і маніпуляцый пры падліку галасоў. Улады не здзейснілі сур’ёзных намаганняў, каб даць справаздачу аб знікненнях у папярэднія гады вядомых апазіцыйных палітычных дзеячаў і на працягу года ігнаравалі вартыя даверу паведамленні аб ролі рэжыму ў гэтых знікненнях. Органы бяспекі працягвалі збіванні палітычных апанентаў, затрыманых і іншых людзей. На працягу года паступалі звесткі аб жорсткіх збіваннях у войску. Умовы ўтрымання ў турмах заставаліся нездавальняючымі. Органы бяспекі беспадстаўна арыштоўвалі і затрымлівалі грамадзян, а колькасць затрыманняў, выкліканых відавочна палітычнымі матывамі, вырасла, хаця многіх з затрыманых хутка адпускалі. Службы бяспекі парушалі недатыкальнасць асабістага жыцця грамадзян і ажыццяўлялі пільны нагляд за дзейнасцю апазіцыйных палітыкаў і прадстаўнікоў іншых групаў насельніцтва. Працягваліся жорсткія абмежаванні ў дачыненні свабоды слова, сродкаў масавай інфармацыі і мірных сходаў; улады парушалі свабоду аб’яднанняў. На працягу года ўрад выдаў некалькі новых дэкрэтаў, якія яшчэ больш абмежавалі гэтыя свабоды. Улады працягвалі абмяжоўваць свабоду веравызнання, аддаючы перавагу Рускай Праваслаўнай Царкве за кошт Рымска-Каталіцкай, Грэка-Каталіцкай і Аўтакефальнай Праваслаўнай цэркваў. Рэжым абмежаваў і свабоду перамяшчэння. Агенты службаў бяспекі рэжыму пільна наглядалі за праваабарончымі арганізацыямі і перашкаджалі іх дзейнасці. Гвалт у сям'і і дыскрымінацыя ў дачыненні да жанчын заставаліся істотнай праблемай. Не знікалі праявы антысемітызму. Улады працягвалі жорстка абмяжоўваць правы рабочых на свабоду аб’яднанняў, стварэнне арганізацый і заключэнне працоўных дамоваў, а пасля прэзідэнцкіх выбараў зрабілі сур’ёзную спробу перакрыць фінансаванне прафсаюзаў шляхам забароны вылічэння членскіх узносаў наймальнікамі. Міжнародная Арганізацыя Працы ўвяла санкцыі супраць рэжыму за гэтыя парушэнні. Мелася інфармацыя аб выпадках прымусовай працы. Гандаль жанчынамі і дзяўчынамі па-ранейшаму заставаўся праблемай.

Захаванне правоў чалавека

Раздзел 1. Захаванне недатыкальнасці асобы, у тым ліку ад:

а. Палітычнага і пазасудовага забойства.

На працягу года не было ніякіх звестак з неабвержнымі доказамі палітычных забойстваў, учыненых рэжымам альбо яго агентамі. Аднак некалькі паведамленняў, што заслугоўваюць давер, усплылі на працягу года. Яны сведчаць, што вышэйшыя эшалоны рэжыму маюць дачыненне да знікнення ў 2000 годзе журналіста Дзмітрыя Завадскага, а таксама ў 1999 годзе – апазіцыйных дзеячаў Юрыя Захаранкі, Віктара Ганчара і Анатолія Красоўскага (гл. Раздзел 1.b.). Урадавыя следчыя і наглядальнікі за захаваннем правоў чалавека лічаць, што найвышэйшыя афіцыйныя асобы рэжыму маюць дачыненне да забойстваў гэтых людзей за ўдзел у палітычнай дзейнасці. Да таго, як Захаранка, Ганчар і Завадскі далучыліся да апазіцыі, яны працавалі на ўрад Лукашэнкі.
11 і 12 чэрвеня следчыя пракуратуры Дзмітрый Петрушкевіч і Алег Случак абнародавалі ў некалькіх сродках масавай інфармацыі вынікі сваіх расследаванняў гэтых знікненняў. Следчыя сцвярджалі, што Юрый Сівакоў, які быў міністрам унутраных спраў падчас знікненняў, арганізаваў спецыяльную каманду ўнутры міністэрства, пад непасрэдным кантролем Дзмітрыя Паўлючэнкі, які ўзначальваў спецыяльную брыгаду АМОНу. Паведамлялася, што гэты “эскадрон смерці” быў створаны па загаду найвышэйшых эшалонаў улады. У склад эскадрону ўваходзілі Валерый Ігнатовіч, былы афіцэр “Алмазу”, элітнага падраздзялення Міністэрства ўнутраных спраў (МУС), Максім Малік, былы афіцэр атраду міліцыі спецыяльнага прызначэння “Алмаз” і іншыя, каму пазней вылучылі абвінавачванні ў адказнасці за знікненні. Паводле сцвярджэнняў следчых, група здзейсніла болей за 30 забойстваў. Петрушкевіч і Случак пазней паведамілі, што Уладзімір Навумаў, які пазней стаў міністрам унутраных спраў, неаднаразова наведваў Ігнатовіча і Маліка ў турме пасля іх арышту. Пры іх размовах не прысутнічалі ні следчыя, ні сведкі, і гэтыя наведванні не былі зарэгістраваныя. Пасля гэтых візітаў, паводле Петрушкевіча і Случака, Малік і Ігнатовіч адрасавалі вельмі канкрэтныя пагрозы следчым, якія іх дапытвалі. Петрушкевіч і Случак таксама заявілі, што некалькіх следчых, што вялі гэтую справу, напаткала загадкавая смерць. На працягу года два аператыўнікі з аддзелу крымінальных расследаванняў пракуратуры, якія займаліся гэтай справай, загінулі пры загадкавых абставінах.
15 чэрвеня следчыя пракуратуры Дзмітрый Петрушкевіч і Алег Случак апублікавалі копію, паводле іх словаў, пратакола следчай экспертызы датычна рыдлёўкі, знойдзенай у машыне Ігнатовіча. Паведамлялася, што на рыдлёўцы былі сляды крыві, якая адпавядала крыві Завадскага. Петрушкевіч і Случак, баючыся пераследу, пакінулі краіну і знайшлі прытулак за мяжой.
17 ліпеня незалежная і расійская прэса надрукавалі дакумент, які выглядаў як напісаны ад рукі даклад, датаваны 21 лістапада 2000 года, ад імя начальніка ўнутранай міліцыі Мікалая Лапаціка. У дакладзе, адрасаваным Навумаву, называліся імёны тых, па чыіх загадах былі забітыя Захаранка, Ганчар і Красоўскі, а таксама імёны тых, хто выконваў гэтыя загады. Дакумент сцвярджаў, што 6 мая 1999 года тагачасны дарадца па справах нацыянальнай бяспекі Віктар Шэйман загадаў Сівакову даць Паўлючэнку доступ у турму для смертнікаў, дзе той атрымаў зброю, якая нібыта выкарыстоўвалася для здзяйснення санкцыянаваных судом смяротных прысудаў. Затым Шэйман загадаў Паўлючэнку забіць Захаранку.  Паўлючэнка вярнуў зброю 8 мая. Далей у дакуменце гаворыцца, што Ганчар і Красоўскі былі ліквідаваныя тым жа чынам той самай камандай.
У той жа час незалежная прэса надрукавала прызнанне палкоўніка Алега Алкаева, начальніка турмы для смертнікаў, якое пацвярджала даклад Лапаціка. Да таго ж былі абнародаваныя копіі турэмнага журнала, у якім былі занатаваныя факты выдачы вышэйзгаданай зброі і боепрыпасаў.
22 жніўня сам Алкаеў даў інтэрв’ю незалежнай газеце. У інтэрв’ю ён заявіў, што ведае пра існаванне “эскадрону смерці” і пацвердзіў, што ён быў на допыце ў намесніка пракурора Міхаіла Снягіра ў сувязі з дакладам Лапаціка. Алкаеў таксама пацвердзіў факт выдачы пісталета кіраўніку МУС Сівакову напярэдадані знікненняў і вяртанне зброі пасля. Далей ён пацвердзіў, што пісталет, выдадзены Сівакову, быў той самай зброяй, што выкарыстоўвалася для здзяйснення смяротных прысудаў. Ён паведаміў, што СОБР, спецыяльнае падраздзяленне міністэрства унутраных спраў пад кіраўніцтвам Паўлючэнкі і па загадах Навумава забілі Захаранку, Ганчара і Красоўскага. Пасля гэтага Алкаеў пакінуў краіну.
27 жніўня былы следчы КДБ Генадзь Угляніца і яго памочнік абнародавалі відэастужку, на якой Угляніца заявіў, што Ганчар і Красоўскі былі забітыя спецыяльным атрадам хуткага рэагавання СОБР, які ўваходзіць у склад МУС. Пазней яны прадставілі відэазапіс прызнання чалавека, які сказаў, што ён працаваў вадзіцелем у гэтым атрадзе. Ён заявіў, што прысутнічаў пры забойстве Ганчара і Красоўскага Паўлючэнкам. Гэты чалавек апазнаў месца, дзе, як паведамлялася, забітыя былі пахаваныя; ён сказаў, што джып Красоўскага, які знік разам з палітыкамі, быў закапаны там жа. Далей ён назваў яшчэ некалькі членаў “эскадрона смерці”, сярод іх – Уладзімір Наватарскі, які ўзначальваў “групу захопу”, Аляксандр Мекіянец, Юрый Будзько, лейтэнант Коклін і прапаршчык Мурашка. Рэжым абверг гэтыя абвінавачванні. Спачатку афіцыйныя асобы з КДБ сцвярджалі, што чалавек на відэастужцы – не Угляніца, і што яны даследавалі азначанае месца пахавання і нічога не знайшлі. У кастрычніку Лукашэнка абвінаваціў Злучаныя Штаты і Расію ў змове з мэтай  перавезці Угляніцу за мяжу і перашкаджаць ў спробах рэжыму арыштаваць і выдаць Угляніцу.

b. Знікнення

На працягу года не было звестак аб палітычна матываваных знікненнях, аднак факты знікнення некалькіх  апазіцыйных дзеячаў у папярэднія гады засталіся невысветленымі.
У ліпені 2000 года Дзмітрый Завадскі, аператар расійскага тэлеканала ОРТ, які да таго быў аператарам у прэзідэнта Лукашэнкі, знік у Мінскім нацыянальным аэрапорце, калі чакаў Паўла Шарамета, журналіста ОРТ, які павінен быў прыехаць з Масквы. У 1997 годзе Завадскі і Шарамет былі арыштаваныя беларускімі ўладамі за незаконны пераход беларуска-літоўскай мяжы падчас здымкаў дакументальнага фільма, у якім крытыкаваўся рэжым Лукашэнкі. Спачатку ўлады абвінавацілі апазіцыю ў арганізацыі знікнення Завадскага, назваўшы гэта правакацыяй, але пачалі расследаванне знікнення. У лістападзе 2000 года Шарамет паведаміў, што некалькі дзеючых і былых афіцэраў міліцыі, у тым ліку члены элітнага падраздзялення Міністэрства ўнутраных спраў “Алмаз”, былі арыштаваныя ў якасці падазроных па справе Завадскага. У той жа час у інтэрнэце з’явіўся адкрыты ліст, нібыта напісаны афіцэрам КДБ, у якім сцвярджалася, што Завадскі  быў забіты групай былых і дзеючых афіцэраў службы бяспекі, сярод якіх быў і Валерый Ігнатовіч, былы афіцэр “Алмазу” (гл. Раздзел 1.а.). У лісце таксама сцвярджалася, што найвышэйшыя ўлады, у прыватнасці, тагачасны дарадца па справах нацыянальнай бяспекі Віктар Шэйман і міністр унутраных спраў Уладзімір Навумаў, былі у змове з Лукашэнкам і перашкаджалі следчым у канчатковым расследаванні справы. Лукашэнка заявіў, што  ліст быў сфабрыкаваны і паабяцаў узнавіць расследаванні па справе знікненняў; аднак ён звольніў генеральнага пракурора і главу КДБ, якія, як было заяўлена, вялі расследаванне, і прызначыў Шэймана генеральным пракурорам. 11 мая ўлады афіцыйна пацвердзілі факт арышту і абвінавачвання ў крадзяжы людзей Ігнатовіча і яшчэ трох чалавек у сувязі са знікненнем Завадскага. Афіцыйныя асобы абвесцілі, што матывам выкрадання была асабістая помста за заяву Завадскага ў адной прыватнай газеце, што афіцэры службы бяспекі, у тым ліку і Ігнатовіч, ваявалі ў Чачні. Большасць назіральнікаў лічаць гэтае тлумачэнне сумнеўным, таму што Завадскі не называў прозвішчаў ніводнага з абвінавачаных.
12 ліпеня генеральны пракурор Шэйман перадаў справу па знікненні Завадскага ў суд. Ён абвінаваціў Ігнатовіча, Маліка і яшчэ дваіх – Аляксея Гуза і Сяргея Савушкіна, акрамя знікнення Завадскага, у сямі наўмысных забойствах, пяці ўзброеных нападах, і яшчэ адным выкраданні людзей. Суд быў зачынены для грамадскасці і прэсы. Жонцы Завадскага і адвакату, які прадстаўляў яго маці, было дазволена прысутнічаць, але суд забараніў ім агалошваць інфармацыю пра ход судовага разбіральніцтва. Некаторыя назіральнікі сцвярджалі, што Ігнатовіч знаходзіўся пад уздзеяннем наркотыкаў падчас дачы паказанняў, каб ён не змог сведчыць аб іншых; улады заявілі, што ён быў у амаль бессвядомым стане, бо трымаў галадоўку, але пазней суддзя загадаў яму пакінуць залу суда. На думку многіх абаронцаў правоў чалавека, у справе Завадскага, якая расследуецца рэжымам, не назіраецца істотных зрухаў, таму што ўлады адмаўляюцца расследавць, ці сапраўды найвышэйшыя прадстаўнікі ўлады загадалі скрасці і забіць гэтых людзей.
Не мае ніякага развіцця і справа былога міністра ўнутраных спраў Юрыя Захаранкі, які знік 7 мая 1999 года. Захаранка, блізкі паплечнік затрыманага тады былога прэм’ер-міністра Міхаіла Чыгіра, знік пасля таго, як пачалося галасаванне на апазіцыйных прэзідэнцкіх выбарах, на якіх Чыгір быў адным з галоўных кандыдатаў. Захаранка быў вельмі папулярны сярод супрацоўнікаў Міністэрства ўнутраных спраў. Даследаванне пачалося праз 6 месяцаў, але і напрыканцы года не было ніякіх сведчанняў таго, што ўлады зрабілі канкрэтныя захады ў рашэнні гэтай справы. Урад не здолеў прадставіць якую-небудзь інфармацыю аб расследаванні ў адказ на запыт Рабочай группы ААН па прымусовых знікненнях. Улады таксама перашкаджалі расследаванням знікнення Захаранкі, наладжаным незалежнымі няўрадавымі арганізацыямі (НДА). У снежні 2000 года, пасля таго як яны абвінавацілі Лукашэнку ў прамым дачыненні да знікнення Захаранкі, жонка і дзеці Захаранкі атрымалі палітычны прытулак за мяжой. Падчас вераснёўскай перадвыбарчай кампаніі падпарадкаваныя рэжыму сродкі масавай інфармацыі паведамлялі, што Захаранка жывы-здаровы і знаходзіцца ў Германіі, і што яго знікненне было сфабрыкаванае апазіцыяй.
Няма здавальняючага рашэння і па знікненні ў верасні 1999 года намесніка старшыні Вярхоўнага Савета 13-га склікання Віктара Ганчара і яго дзелавога партнёра Анатоля Красоўскага. Знікненне мела месца пасля таго, як Лукашэнка на сходзе, які трансліраваўся па дзяржаўным тэлебачанні, загадаў кіраўнікам  яго службаў бяспекі раздушыць «апазіцыйнае атрэб’е». Ганчар быў адметным палітыкам, які змагаўся супраць рэжыму, а Красоўскі актыўна займаўся зборам сродкаў для апазіцыі.
19 студзеня ОРТ зрабіла заяву, што рашэнне звольніць кіраўнікоў КДБ Уладзіміра Мацкевіча і генеральнага пракурора  Алега Бажэлку, фактычна было непасрэднай рэакцыяй на арэст Дзмітрыя Паўлючэнкі, начальніка спецыяльнай брыгады “Алмаз”. Старшыня КДБ і генеральны пракурор арыштавалі Паўлючэнку ў сувязі з выкраданнем і падазрэннем у забойстве Ганчара і Красоўскага (гл. Раздзел 1.а.). У заяве паведамлялася, што Паўлючэнка быў арыштаваны, але яго выпусцілі пасля асабістага ўмяшання прэзідэнта Лукашэнкі. З крыніцаў, набліжаных да былых кіраўніка КДБ і генеральнага пракурора, стала вядома, што гэтыя двое прасілі дазволу на арышт Віктара Шэймана, які тады ўзначальваў Савет бяспекі пры прэзідэнце, за тое, што ён аддаваў загады здзейсніць забойствы, але Лукашэнка ім адмовіў. Замест гэтага ён звольніў іх і даручыў весці расследаванне Шэйману.   11 чэрвеня на інтэрнет-старонцы НДА “Хартыя 97” Петрушкевіч абвінаваціў Лукашэнку ў тым, што той звольніў Бажэлку дзесьці праз тыдзень пасля таго, як Бажэлка даслаў запыт свайму расійскаму калегу з просьбай аб абсталяванні для пошуку закапаных трупаў. Але Лукашэнка пасля даслаў ліст Расійскаму генеральнаму пракурору, які адмяняў просьбу Бажэлкі аб аказанні тэхнічнай дапамогі.
Напрыканцы жніўня былы міністр сельскай гаспадаркі Васіль Лявонаў працытаваў былога пракурора Алега Бажэлку, нібыта той пацвердзіў здагадкі наконт яго звальнення, існаванне даклада Лапаціка і праўдзівасць яго сцвярджэнняў (гл. 1.а.). Ні пацвярджэння, ні абвяржэння гэтай заявы ал Бажэлкі не паступіла.

c. Катавання і іншага бязлітаснага, антыгуманнага або зневажальнага абыходжання або пакарання

Канстытуцыя прадугледжвае недатыкальнасць асобы і, у прыватнасці, забараняе катаванні, а таксама бязлітаснае, антыгуманнае або зневажальнае абыходжанне; аднак міліцыя і ахоўнікі  турмаў збіваюць затрыманых і вязняў. Супрацоўнікі праваахоўных органаў і турмаў могуць законна выкарыстоўваць фізічную сілу супраць затрыманых і вязняў толькі ў выпадках, калі апошнія аказваюць фізічнае супраціўленне, адмаўляюцца падпарадкавацца ўказанням турэмнай адміністрацыі, або «зламысна» парушаюць парадак адбывання зняволення. Аднак наглядальнікі за захаваннем правоў чалавека неаднаразова паведамлялі, што следчыя прымушаюць да прызнанняў праз збіванні і псіхалагічны ціск. У лістападзе 2000 года Камісія ААН супраць катаванняў выдала свае заключэнні і рэкамендацыі па трэцяй перыядычнай справаздачы па краіне. Камісія выказала заклапочанасць пагаршэннем сітуацыі з правамі чалавека і звярнула ўвагу на шматлікія скаргі на катаванні і антыгуманнае абыходжанне або пакаранне з боку дзяржаўных асобаў або з іх згоды. Па звестках, гэтыя парушэнні здзяйсняліся ў дачыненні да палітычных апанентаў рэжыму і мірных дэманстрантаў. Міліцыя і агенты ў цывільным часта збіваюць людзей падчас арыштаў і затрыманняў. Напрыклад, на працягу года міліцыя неаднаразова збівала Аляксандра Абрамовіча і Сяргея Паджолку, двух вядомых актывістаў па абароне правоў чалавека ў Барысаве, за арганізацыю негвалтоўных пратэстаў. Апанент Лукашэнкі Аляксандр Чыгір заявіў, што яго збілі і адмовілі ў неабходнай медыцынскай дапамозе. Улады рэдка каралі супрацоўнікаў, вінаватых у такіх злоўжываннях, ці не каралі ўвогуле.
4 красавіка паліцыя затрымала чарговых чатырох членаў маладзёжнай апазіцыйнай групоўкі “Зубр” за тое, што яны малявалі графіці на сценах Мінскага завода халадзільнікаў (гл. Раздзел 1.г.). Міліцыянты тут жа апранулі на маладых людзей наручнікі, кінулі іх на зямлю і аблілі фарбай з балончыкаў іх рукі. Двое юнакоў – Аляксей Шыдлоўскі і Цімафей Дранчук -  заявілі, што міліцыянты білі іх у аддзяленні міліцыі пасля арышту.
5 красавіка ў Мінску двое міліцыянтаў затрымалі Нікіту Сасіма, непаўналетняга члена “Зубра” нібыта за тое, што ён напісаў “Зубр” на аўтобусным прыпынку, а таксама на сценах будынка і моста паблізу. Дзяжурны міліцыянт апрануў на юнака наручнікі, збіў яго, абліў яго валасы фарбай з балончыка і прыгразіў, што паголіць хлопцу галаву. Пасля іншыя міліцыянты цалкам распранулі яго і пратрымалі ў халоднай камеры ўсю ноч. Спрабуючы прымусіць юнака падпісаць пісьмовыя паказанні, міліцыянты зноў апранулі на яго наручнікі,прымусілі легчы на зямлю і пачалі страляць з пісталета над галавой хлопца. Міліцыянты таксама прыгразілі хлопцу электрашокам і не давалі яму ежы.
Міліцыя нярэдка збівала ўдзельнікаў дэманстрацый і часам адмаўляла затрыманым у ежы (гл. Раздзел 1.b. і 2.b.).
Было вельмі шмат заяваў па фактах збівання міліцыянтамі і агентамі ў цывільным напярэдадні прэзідэнцкіх выбараў 9 верасня. Напрыклад, у ліпені Ігар Гайшун і Сяргей Стрыжэлка , абодва – паплечнікі Алега Волчака, вядомага праваабаронцы і актывіста, былі збітыя ў пад’ездах сваіх дамоў невядомымі налётчыкамі ў цывільным. Налётчыкамі, нібыта, былі супрацоўнікі службы бяспекі і міліцыі (гл. Раздзел 1.б.). У жніўні , за 2 тыдні да выбараў, Гайшун зноў быў моцна збіты і ляжаў непрытомны і скрываўлены ў ліфце свайго дома на працягу некалькіх гадзін, пакуль яго не знайшла жонка.
Паведамляецца, што «дзедаўшчына» - практыка здзекаў над навабранцамі шляхам біцця і іншых форм фізічнага і псіхічнага гвалту – па-ранейшаму працягвалася. За першыя 5 месяцаў гэтага года, паводле дзяржаўнай статыстыкі, было адзначана 30 такіх выпадкаў. Намаганні членаў сем’яў і праваабаронцаў па расследаванні гэтых выпадкаў і іншых звестак пра “дзедаўшчыну” блакуюцца дзяржаўнымі ўладамі.
Умовы ўтрымання ў турмах нездавальняючыя і адзначаюцца вялікім перапаўненнем, нястачай прадуктаў харчавання і лекаў, распаўсюджваннем такіх захворванняў, як туберкулёз, сіфіліс і ВІЧ/СНІД. Турэмныя ахоўнікі рэгулярна збіваюць затрыманых і вязняў. Паводле словаў Уладзіміра Кудзінава, члена разагнанага парламенту, які гучна крытыкуе рэжым Лукашэнкі, гвалт шырока распаўсюджаны ў турмах. Сам Кудзінаў правёў 4 гады ў турме.
Паводле праваабаронцаў, умовы ў турэмных шпіталях былі нездавальняючыя. Хаця афіцыйная статыстыка па перапаўненні турмаў адсутнічае, прадстаўнікі Кансультацыйна-назіральнай групы (КНГ) АБСЕ, якія наведалі месца ўтрымання вязняў у Віцебску ў чэрвені 1999 года, адзначылі, што ў адной камеры 16 вязняў-жанчын дзялілі міжсобку 10 ложкаў, у той час, як у другой камеры 14 вязняў ва ўзросце ад 14 да 17 год дзялілі 8 ложкаў. Адзін з назіральнікаў адзначыў, што ў турмах Магілёўскай вобласці, разлічаных на 8 550 вязняў, змяшчалі больш за 14 000 чалавек. Сярэдняя плошча на кожнага вязня склала каля 1 квадратнага метра. Турэмнае харчаванне не адпавядала мінімальным медыцынскім патрабаванням. Вязні-жанчыны і вязні-мужчыны ўтрымліваюцца паасобку. Непаўналетнія ўтрымліваюцца асобна ад дарослых. Затрыманыя да суда звычайна знаходзяцца асобна ад асуджаных вязняў; аднак, з прычыны перапоўненасці турмаў, часам яны могуць утрымлівацца разам. Затрыманыя ў месцах папярэдняга зняволення таксама скардзіліся на кепскія ўмовы і адмовы ў аказанні медыцынскай дапамогі, што значна пагаршала іх здароўе, пакуль яны чакалі суда.
Час ад часу рэжым дазваляў назіральнікам па правах чалавека наведаць турмы, каб азнаёміцца з умовамі ўтрымання. Аднак на працягу года толькі членам сем’яў і адвакатам было дазволена наведаць некаторых зняволеных індывідуальна.  

d. Беспадстаўнага арышту, затрымання і высылкі

Закон абмяжоўвае беспадстаўныя арышты, аднак на працягу года сілы бяспекі працягвалі беспадстаўныя арышты і затрыманні. Болей за ўсё яны тычыліся дэманстрацый, некаторыя з якіх былі несанкцыянаваныя (гл.Раздзел 2.b.). Працягваліся палітычна матываваныя арышты, хаця большасць арыштаваных былі адпушчаныя праз некалькі дзён ці гадзін.
Крымінальна-працэсуальным кодэксам прадугледжваецца, што міліцыя можа затрымаць асобу да трох гадзін без тлумачэння прычыны. Міліцыя можа затрымаць асобу па падазрэнні ў злачынстве на 24 гадзіны без ордэра, каб за гэты час паведаміць аб затрыманні пракурору. Затым пракурор мае 48 гадзін, каб разгледзець пытанне законнасці затрымання. Калі пракурор лічыць затрыманне законным, падазроны можа ўтрымлівацца максімум 10 дзён без прад’яўлення фармальнага абвінавачвання. Аднак звычайна, калі прынята рашэнне аб затрыманні падазронага, фармальныя абвінавачванні прад’яўляюцца. Калі ў адрас падазронага вылучана абвінавачванне, судовы працэс павінен распачацца ў межах двух месяцаў, хаця ў некаторых выпадках генеральны пракурор можа падоўжыць перадсудовае затрыманне да 18 месяцаў, каб правесці далейшае расследаванне. У выпадку, калі падазронага, якому было вылучана абвінавачванне, адпускаюць пад падпіску аб нявыездзе, абмежаванняў у часе перадсудовых расследаванняў няма. Закон дазваляе затрыманым звярнуцца ў суд (а не да пракурора) у справе вызначэння законнасці іх затрымання. Аднак на практыцы зваротам падазроных аб пераглядзе судамі рашэння аб іх затрыманні часта не даюць ходу, бо афіцыйныя асобы, адказныя за затрыманне, не жадаюць адсылаць гэтыя звароты. Статыстыка аб колькасці асобаў, што ўтрымліваюцца ў папярэнім зняволенні, а таксама аб сярэдняй працягласці папярэдняга зняволення была недаступная. У існуючым прававым кодэксе няма палажэння аб вызваленні пад заклад.
Нягледзячы на нормы закону, следчыя звычайна не інфармавалі затрыманых аб іх правах і праводзілі папярэднія допыты, не даючы затрыманым магчымасці пракансультавацца з адвакатам. Інфармацыя, атрыманая на допытах без адваката выкарыстоўвалася супраць абвінавачаных на судзе. Доступ членаў сям’і да затрыманых знаходзіцца ў кампетэнцыі следчых, і часта ім не паведамлялася, што член іх сям’і, нават непаўналетні, затрыманы.
Адміністрацыйны кодэкс дазваляе затрымліваць любога грамадзяніна да 3 гадзін без прад’яўлення абвінавачвання, і ўлады часта карыстаюцца гэтым палажэннем. Такія кароткія затрыманні рэгулярна выкарыстоўваліся ў перыяд, што папярэднічаў прэзідэнцкім выбарам 9 верасня, каб у крытычныя моманты прыбраць з вуліц падазроных лідэраў апазіцыі. Гэтыя затрыманні часта цягнуліся даўжэй за тры гадзіны. Напрыклад, 1 верасня, за 8 дзён да выбараў, Алесь Бяляцкі, адзін са старшынь мясцовай незалежнай сеткі наглядальнікаў, быў затрыманы на працягу прыкладна сямі гадзін. На думку ўладаў, Бяляцкі і яшчэ некалькі чалавек ладзілі пратэст падчас адборачнага матчу на Кубак Свету. Бяляцкага трымалі, пакуль не пачалася гульня.
Невядомыя агенты ў цывільным, якія працуюць на службы бяспекі, рэгулярна хапалі і затрымлівалі ўдзельнікаў дэманстрацый, накіраваных супраць рэжыму, а таксама распаўсюджвальнікаў апазіцыйных матэрыялаў. Мелі месца некалькі паведамленняў, што асобы і члены арганізацый, што займаліся публікацыяй апазіцыйных сродкаў масавай інфармацы, былі арыштаваныя і затрыманыя (гл. Раздзел 2.а.). Афіцэры органаў бяспекі, пры зручных выпадках, папярэдне арыштоўвалі і затрымлівалі арганізатараў і асобаў, што лічыліся патэнцыяльнымі ўдзельнікамі ў дэманстрацыях (гл. Раздзел 2.b.). Супрацоўнікі органаў бяспекі не выпускалі некаторых затрыманых пасля дэманстрацый, не дазваляючы ім паведаміць аб сваім месцазнаходжанні. Затрыманых ніхто не наведваў і яны ні з кім не размаўлялі. Акрамя соцень пратэстуючых супраць рэжыму, якіх улады затрымлівалі на некалькі гадзін альбо дзён, улады таксама трымалі відных палітычных затрыманых у папярэднім зняволенні доўгі час, некаторыя знаходзіліся там болей за год.
10 лютага міліцыя арыштавала Аляксандра Чыгіра, сына былога прэм’ер-міністра і актыўнага апанента Лукашэнкі Міхаіла Чыгіра. Яго публічна абвінавацілі ў продажы скрадзеных аўтамабільных запасных частак. Абвінавачванні ў “буйным крадзяжы, здзейсненым групай”, цягнуліся да канца года. Напрыканцы года адвакат Аляксандра Чыгіра трапіў у шпіталь і чакаў аперацыі, якая была яму неабходнай пасля нападу на яго невядомых 6 сакавіка. Такім чынам, ён не мог прадстаўляць свайго кліента. Аляксандр Чыгір заявіў, што падчас зняволення ён быў збіты, і яму было адмоўлена ў неабходнай медыцынскай дапамозе.
5 красавіка міліцыя затрымала 4 членаў маладзёжнай суполкі “Зубр”: Аляксея Шыдлоўскага, Цімафея Дранчука, Дзмітрыя Драпочку і Алеся Апраніча па падазрэнні ў тым, што яны размалявалі фарбай з балончыкаў агароджу вакол Мінскага завода халадзільнікаў (гл. Раздзел 1.c.). Іх забралі ў Цэнтральнае аддзяленне міліцыі. Міліцыя не дазваляла юнакам кантактаваць з роднымі або адвакатамі і трымала іх ў аддзяленні да вечара 6 красавіка. Адвакаты сустрэліся са сваімі кліентамі 6 красавіка, але ім не дазвалялася размаўляць са сваімі кліентамі сам на сам. Міліцыя прымусіла чатырох юнакоў падпісаць фальсіфікаваныя дакументы, з якіх вынікала, што міліцыя мела законныя падставы на іх затрыманне. Затрыманыя адмовіліся ад дачы паказанняў міліцыі. Журналісты, дыпламаты і супрацоўнікі КНГ АБСЕ не маглі атрымаць інфармацыю пра чатырох юнакоў. Іх трымалі ўсю ноч у прыёмніку-размеркавальніку Мінскай гарадской міліцыі.
1 верасня 20 актывістаў “Зубра” былі затрыманыя за тое, што былі апранутыя ў кашулі не таго колеру падчас футбольнага матчу паміж Беларуссю і Ўкраінай. На моладзі былі белыя і чырвоныя кашулі, і седзячы на адпаведных месцах, яны ўтваралі жывы бел-чырвона-белы сцяг, які сімвалізуе незалежны сцяг Беларусі, які Лукашэнка замяніў сцягам, падобным да сцяга Беларусі савецкіх часоў. Публічная дэманстрацыя нацыяналістычнага сцяга была абвешчана незаконнай (гл. Раздзел 2.а.). Заўважыўшы, што міліцыя гуртуецца вакол іх, яны паспрабавалі пакінуць матч у перапынку, але былі затрыманыя дзесяткамі міліцыянтаў. Іх трымалі ўсю ноч, а кашулі канфіскавалі.
Канстытуцыя не мае палажэння аб прымусовай высылцы, і звычайна ўлады яе не выкарыстоўваюць. Аднак былі вартыя даверу звесткі, што службы бяспекі пагражалі апазіцыйным палітычным дзеячам і лідэрам прафсаюзаў крымінальным пераследам або фізічнымі мерамі, калі тыя не спыняць сваёй дзейнасці і не пакінуць краіну.

e. Адмова ў правядзенні справядлівага адкрытага судовага працэсу

Канстытуцыя 1994 года прадугледжвала незалежную судовую ўладу. Аднак на практыцы судовая ўлада не з’яўлялася незалежнай і была не ў стане ажыццяўляць кантроль за выканаўчай галіной улады і яе прадстаўнікамі. Рэформы, прынятыя ў падтрымку незалежнасці судовай улады ў 1995 годзе, засталіся невыкананымі. Канстытуцыя 1996 года надалей падпарадкавала судовую ўладу выканаўчай галіне, надаўшы прэзідэнту ўладу прызначаць 6 з 12 членаў Канстытуцыйнага Суда, уключна са старшынёй. Астатнія шэсць прызначаюцца Саветам Рэспублікі, які сам па сабе складаецца з асобаў, прызначаных прэзідэнтам, або з тых, каго выбіраюць асобы, што знаходзяцца пад уплывам прэзідэнта. Прэзідэнт прызначае таксама старшыняў Вярхоўнага Суда і Вярхоўнага Эканамічнага Суда. Прэзідэнт таксама надзелены ўладай прызначаць і звальняць усіх раённых і вайсковых суддзяў.
Сістэма правасуддзя мае тры ўзроўні: раённыя суды, абласныя суды і Вярхоўны Суд. Канстытуцыйны Суд быў заснаваны для вынясення рашэнняў па важных канстытуцыйных пытаннях, аднак, знаходзячыся ў залежнасці ад выканаўчай галіны ўлады, ён не аспрэчвае прэзідэнцкія ініцыятывы на практыцы. Канстытуцыйны Суд не мае сродкаў, каб уводзіць у дзеянне свае рашэнні.
Пракуратуры, як і суды, арганізаваныя ва ўстановы на раённым, абласным і рэспубліканскім узроўнях. Яны ў рэшце рэшт нясуць адказнасць перад генеральным пракурорам і падпарадкоўваюцца генеральнаму пракурору, які, паводле Канстытуцыі, прызначаецца Саветам Рэспублікі. Пракуроры не з’яўляюцца незалежнымі і не валодаюць паўнамоцтвамі, каб вылучыць абвінавачванні супраць прэзідэнта або прэзідэнцкай адміністрацыі.
У адпаведнасці з прэзідэнцкім дэкрэтам 1997 года ўсе адвакаты падпарадкоўваюцца Міністэрству юстыцыі, якое трымае пад кантролем выдачу ліцэнзій адвакатам і, у значнай ступені, асацыяцыя  адвакатаў таксама падкантрольная Міністэрству юстыцыі. Паводле міжнародных правазнаўцаў і наглядальнікаў за правамі чалавека, дэкрэт сур’ёзна скампраметаваў незалежнасць адвакатаў ад уладаў.
Абедзве канстытуцыі, як 1994, так і 1996 года прадугледжваюць публічнасць судовых працэсаў, хаця выключэнні могуць складаць выпадкі, абумоўленыя законам (напрыклад, у выпадках згвалтавання альбо ў інтарэсах дзяржаўнай бяспекі). Напрыклад, суд над асобамі, абвінавачанымі ў знікненні аператара ОРТ Дзмітрыя Завадскага быў закрыты для грамадскасці ў інтарэсах бяспекі, бо падсудныя папярэдне мелі дачыненне да Міністэрства ўнутраных спраў і былі дасведчаныя ў дзяржаўных таямніцах, а таксама з мэтай абараніць сведак (гл. Раздзел 1.b.). Судовыя рашэнні выносяцца суддзямі. Толькі ў працэсах па справах, за якія прадугледжваецца смяротнае пакаранне, і ў якіх падсудны не прызнае сваёй віны і патрабуе суда прысяжных, прысяжныя прызнаюць альбо не прызнаюць яго віну. Суддзі залежныя ад Міністэрства юстыцыі ў плане падтрымання інфраструктуры суда, а таксама ад мясцовых выканаўчых ўладаў, якія прадастаўляюць ім жыллё. Шырокае распаўсюджанне атрымалі вартыя даверу звесткі, што выканаўчыя і мясцовыя ўлады дыктуюць судам вынікі судовых працэсаў. Пракуратура абвяргае гэтую інфармацыю.
Падсудныя маюць законнае права прысутнічаць на судовых паседжаннях, абвяргаць сведак і сведчыць ад свайго імя. Аднак гэтыя правы не заўсёды паважаюцца на практыцы. Згодна з законам, затрыманым павінны быць дазволены неабмежаваны доступ да адваката, для тых жа, хто не можа дазволіць мець свайго адваката, суд прызначае абаронцу. Аднак не заўсёды гэтае права прадастаўляецца на практыцы. Нягледзячы на тое, што Канстытуцыя прадугледжвае прэзумпцыю невінаватасці, на практыцы падсудныя часта павінныя даказваць сваю невінаватасць. Згодна са статыстыкай Беларускага Хельсінкскага Камітэта за 1998 год, якая з’яўляецца самай апошняй,  пракуроры вылучылі абвінавачванні супраць 59 700 асобаў, толькі 272 з якіх, што складае 0,5%, былі прызнаныя невінаватымі.
І падсудныя, і пракуроры маюць права падаць апеляцыю на рашэнне суда, і ў большасці крымінальных справаў падаюцца апеляцыі. Аднак даволі рэдка гэта заканчваецца адменай прыгавору. Пры разглядзе апеляцый ані падабаронныя, ані сведкі не з’яўлюцца перад судом; суд папросту разглядае пратакол і іншыя дакументы судовай справы ніжэйшай інстанцыі. На працягу года пратэстуючыя супраць рэжыму, арыштаваныя пасля дэманстрацый, падвяргаліся судовым справам па метаду канвеера, часта без права звярнуцца да адваката, або магчымасці прадставіць сведчанні ці выклікаць сведкаў (гл. Раздзел 2.b.). Напрыклад, Вінцук Вячорка, лідэр апазіцыйнага Беларускага народнага фронту, быў прыгавораны да 15 дзён турэмнага зняволення за правядзенне несанкцыянаванага мітынгу ў сакавіку. На судзе яму не было дазволена ні падаць апеляцыю, ні зрабіць заключную заяву.
18 чэрвеня прафесары Уладзімір Раўкоў і Юрый Бандажэўскі былі абвінавачаныя ў хабарніцтве і пасля чатырох месяцаў суда прыгавораныя да 8 гадоў турмы. Некаторыя назіральнікі заявілі, што ўлады прад’явілі абвінавачванні Раўкову і Бандажэўскаму ў адказ на іх адкрытую крытыку таго, як урад займаецца праблемамі ліквідацыі наступстваў Чарнобыльскай аварыі. Раўкоў, былы прарэктар Гомельскага Дзяржаўнага Медыцынскага Інстытута, ужо правёў 19 месяцаў у камеры папярдняга зняволення. Бандажэўскі – былы рэктар таго ж інстытута. Па справе, распачатай ў 1999 годзе, не сабрана ніякіх доказаў, якія б пацвердзілі факт атрымання хабару памерам у 200 000 даляраў. Паводле паведамленняў, студэнты і іх бацькі сведчылі пад прымусам. Са слоў Раўкова, за тыя 19 месяцаў, што ён правёў у камеры папярэдняга зняволення, следчы дапытваў яго ў агульнай колькасці ад 14 да 16 гадзін. Яшчэ некалькі выкладчыкаў факультэта былі абвінавачаныя. Напрыканцы года не было ніякіх звестак пра стан гэтых справаў.
У маі Іван Спасюк, святар Беларускай Праваслаўнай Аўтакефальнай Царквы (БПАЦ), быў затрыманы і аштрафаваны на закрытым судовым паседжанні, пазбаўлены магчымасці прыцягнуць сведкаў ці атрымаць іншую прававую дапамогу. Суд адмовіў яму ў просьбе правесці судовае паседжанне на яго роднай беларускай мове (гл. 2.c.).
Андрэя Клімава, члена абранага парламенту, які быў распушчаны, прыгаварылі ў сакавіку 2000 года да шасці гадоў турмы па сфабрыкаваных абвінавачваннях у злачынствах, нібыта звязаных з выкарыстаннем службовай пасады, і буйных растратах, выкліканых выкананнем будаўнічай фірмай, якой ён кіраваў, дзяржаўнага кантракту. Ён працягвае адбываць сваё пакаранне. Клімаў, судовы працэс над якім распачаўся ў ліпені 1999 года, знаходзіўся ў папярэднім зняволенні з лютага 1998 года. Міжнародныя і мясцовыя праваабаронцы лічаць, што гэты судовы працэс і прысуд мелі пад сабой палітычныя матывы, прадыктаваныя жаданнем пакараць Клімава за ўдзел у кампаніі па імпічменце прэзідэнта Лукашэнкі ў 1996 годзе. У жніўні 2000 года апеляцыя Клімава была адхіленая іншым мінскім судом без тлумачэнняў. Праваабаронцы лічаць, што апеляцыйны суд, адхіліўшы апеляцыю, не звярнуў увагі на шматлікія працэдурныя парушэнні.
Болей звестак пра палітычных вязняў не было.

f. Свавольнага ўмяшання ў прыватнае жыццё, сям’ю, дом або карэспандэнцыю.

Канстытуцыя прадугледжвае абарону ад незаконнага ўмяшання ў асабістае жыццё грамадзяніна; аднак на практыцы рэжым не захоўвае гэтых правоў. Недатыкальнасць жылля таксама прадугледжана Канстытуцыяй, у якой засведчана, што «ніхто не мае права ўвайсці без законнай прычыны ў жылое памяшканне і іншую нерухомасць грамадзяніна супраць яго волі». Праслухоўванне тэлефонных размоваў і ўмяшанне ў іншыя сродкі камунікацыі без дазволу закона недапушчальныя, аднак на практыцы нагляд урада за жыллём, тэлефонамі і камп’ютэрамі па-ранейшаму працягваецца. КДБ, МУС і спецыяльныя пагранічныя аддзелы маюць права праслухваць тэлефонныя паведамленні, але, згодна з законам, да таго, як устанавіць праслухоўваючае абсталяванне, ім неабходна атрымаць дазвол пракурора. Аднак КДБ уваходзіць у дамы без дазволу, праводзіць несанкцыянаваныя вобыскі і чытае пошту без ордэра.
Пракуратура не з’яўляецца незалежнай, і, такім чынам, рэальнай неабходнай працэсуальнай абароны ад праслухоўвання няма. Адміністрацыйны Кодэкс прадугледжвае пакаранне тых, хто перашкаджае афіцэрам КДБ. Напрыклад, любая спроба перашкодзіць афіцэрам КДБ увайсці ў памяшканне кампаніі, установы ці арганізацыі з’яўляецца крымінальным злачынствам, як і любая адмова гэтых установаў у правядзенні праверак, альбо адмова ці абмежаванне ў прадастаўленні доступу да інфармацыйных сістэм і базаў даных кампаніі.
Дамовы на тэлефоннае абслугоўванне, якімі кіруецца Міністэрства сувязі, забараняюць абанентам выкарыстоўваць тэлефонную сувязь насуперак дзяржаўным інтарэсам і дзяржаўнаму ладу. Міністэрства мае права спыніць тэлефоннае абслугоўванне тых, хто парушае гэтае палажэнне. Аднак на працягу года не паведамлялася пра ніводны выпадак выкарыстання гэтага права міністэрствам.
Амаль усе апазіцыйныя палітычныя дзеячы паведамляюць, што ўлады сочаць за іх дзейнасцю і размовамі. Рэжым Лукашэнкі не робіць нічога, каб абвергнуць гэтыя паведамленні. Палітычныя, праваабарончыя і іншыя няўрадавыя арганізацыі сцвярджаюць, што за іх размовамі і карэспандэнцыяй пастаянна сочаць службы бяспекі. Ахова прэзідэнта (або служба бяспекі), як паведамлялася, працягвала праводзіць нагляд за дзейнасцю палітычных апанентаў прэзідэнта. За бюджэтам і дзейнасцю аховы прэзідэнта няма ні судовага, ні заканадаўчага нагляду, і выканаўчая ўлада неаднаразова адхіляла спробы ажыццявіць падобны нагляд. Сочаць і за некаторымі чыноўнікамі, якія служаць рэжыму. Вядома, што міліцыянеры, якія стаяць на варце каля дыпламатычных місій, вядуць улік візітаў лідэраў палітычнай апазіцыі. Некаторыя апазіцыйныя дзеячы выказваюць сваё нежаданне наведваць некаторыя замежныя пасольствы, бо баяцца рэпрэсій.
Шырокае распаўсюджанне набылі праследаванні кшталту “праверак” ці канфіскацыі палітычнай літаратуры, асабліва ў перыяд, што папярэднічаў вераснёўскім выбарам прэзідэнта. Мішэнямі сталі апазіцыйныя кандыдаты і іх прыхільнікі. Супрацоўнікі органаў бяспекі звычайна рабілі рэйды ці вобыскі ў кватэрах апазіцыйных кандыдатаў, часта без ордэра. На мытні ў Брузгах (Гродзенская вобласць) мытнікі на працягу дзвюх гадзін абшуквалі  прыватныя рэчы былога кандыдата ў прэзідэнты Сямёна Домаша, які накіроўваўся ў Польшчу на аўтамабілі. Ніводная з асабістых рэчаў Домаша не была прызнаная нелегальнай, але мытнікі так і не далі тлумачэнняў сваёй дзейнасці.
11 сакавіка міліцыя зняла з цягніка Яўгена Лабановіча, старшыню выканаўчага камітэта апазіцыйнай Аб’яднанай грамадзянскай партыі. Яго абшукалі і завялі ў міліцэйскі ўчастак, дзе зрабілі копіі ўсіх ягоных дакументаў. Дзесяць афіцэраў міліцыі, якія праводзілі вобыск, прадставіліся членамі групы, якая расследуе справу Завадскага, але адмовіліся назваць свае імёны. Лабановіч ехаў у Маскву каб узяць удзел у прэс-канферэнцыі па знікненні вядомых апазіцыйных палітыкаў (гл. Раздзел 1.b.). Юрыст Лабановіч паспяхова дабіўся свайго вызвалення, калі ўлады не здолелі прадставіць законных прычын для яго затрымання.
Таксама ў сакавіку мінская міліцыя ў суправаджэнні афіцэраў КДБ правяла незаконны вобыск аўтамабіляў, што належалі апазіцыйным дзеячам і канфіскавала некалькі тысяч улётак, падрыхтаваных да Маршу Свабоды, што меўся адбыцца 25 сакавіка. Міліцыя арыштавала Сяргея Міхнова, сакратара Беларускага народнага фронту (БНФ) і яшчэ дваіх членаў БНФ з Гомеля і Оршы. Яны былі абвінавачаныя ў распаўсюджванні друкаваных матэрыялаў незарэгістраванай арганізацыі.
У лістападзе Лукашэнка адмяніў дэкрэт, выдадзены ў 1999 годзе, які дазваляў уладам нацыяналізаваць маёмасць любой асобы, па віне якой, на думку прэзідэнта, дзяржава панесла фінансавыя страты. Мелі месца паведамленні, што гэты дэкрэт выкарыстоўваўся супраць бізнэсменаў, якія падтрымлівалі палітычную апазіцыю.

Раздзел 2. Захаванне грамадзянскіх свабодаў, у тым ліку:

а. Свабоды слова і друку

Абедзве Канстытуцыі, як 1994 так і 1996 года, прадугледжваюць свабоду слова і друку, а таксама свабоду на атрыманне, захаванне і распаўсюджванне інфармацыі; аднак на практыцы рэжым абмяжоўвае гэтыя правы. Законы і дэкрэты абмяжоўваюць свабоду выказвання грамадзян шляхам забароны выкарыстання пэўных сімвалаў і словаў на плакатах, а таксама занадта шырокай інтэрпрэтацыяй закону аб паклёпе, каб не дапусціць крытыкі афіцыйных асобаў і дзейнасці рэжыму. Рэжым абмяжоўваў свабоду друку рознымі спосабамі, у тым ліку: пры дапамозе закона аб паклёпе, абмежавання фінансавання з-за мяжы, аказваючы ціск на бізнесоўцаў, каб тыя не размяшчалі сваю рэкламу ў незалежных сродках масавай інфармацыі, абмяжоўваючы доступ да газетнай паперы, адмаўляючы ў акрэдытацыі крытычна настроеным журналістам, шляхам наўпроставай цэнзуры, абмяжоўваючы імпарт матэрыялаў, звязаных са сродкамі масавай інфармацыі, прыпыняючы выхад апазіцыйных перыядычных выданняў, арганізуючы судовы пераслед галоўнай незалежнай друкарні, а таксама затрымліваючы асобаў, якія спрабавалі распаўсюджваць апазіцыйныя газеты. Рэжым выкарыстоўваў сваю манаполію тэлевізійнага вяшчання, каб даваць у эфір прадузятыя навіны і звесці да мінімуму прадстаўленне апазіцыйных меркаванняў. Гэтыя абмежаванні свабоды друку былі асабліва ўзмоцненыя ў перыяд, што папярэднічаў выбарам прэзідэнта ў верасні 2001 года.
Выканаўчыя ўлады працягвалі парушаць свабоду слова. Прэзідэнцкі ўказ, выдадзены ў 1997 годзе, забараняе шэраг відаў дзейнасці з неакрэсленым вызначэннем і абмяжоўвае свабоду выказванняў. Напрыклад, гэты ўказ забараняе асобам нашэнне плакатаў або сцягоў з афіцыйна незарэгістраванымі ў дзяржаве эмблемамі, а таксама з эмблемамі, сімваламі і надпісамі, «змест якіх мае намерам нанесці ўрон дзяржаўнаму і грамадскаму ладу, правам і законным інтарэсам грамадзян». Гэты ўказ забараняе таксама дзейнасць, накіраваную на «знявагу годнасці і гонару адказных асобаў дзяржаўных органаў». Гэты ўказ выкарыстоўваецца для пераследу і грашовых спагнанняў з тых, хто носіць сімвалы, якія падкрэсліваюць незалежнасць краіны, такія як бел-чырвона-белы сцяг (гл. Раздзел 1.d.). Указ, выдадзены ў 1998 годзе, абмяжоўвае права грамадзян на выказванне ўласных думак.
Законы аб паклёпе і знявазе годнасці выкарыстоўваюцца для абмежавання як свабоды слова, так і свабоды друку. Яны не робяць размежавання паміж прыватнымі асобамі і грамадскімі дзеячамі для іскаў аб паклёпе. Напрыклад, дзяржаўная асоба, якую крытыкуюць за дрэннае выкананне абавязкаў, можа папрасіць пракурора прад’явіць іск газеце, якая надрукавала гэтую крытыку. Згодна з законам публічная знявага ці паклёп на прэзідэнта могуць быць пакараныя турэмным зняволеннем тэрмінам да 4 гадоў, зняволеннем да 2 гадоў у працоўным лагеры або вялікім штрафам. Аднак звестак аб тым, што хто-небудзь быў арыштаваны або абвінавачаны ў падобным парушэнні, няма, і гэты акт, відавочна, быў распрацаваны галоўным чынам як сродак запалохвання. Але, нягледзячы ні на што, яго палажэнні застаюцца ў сіле.
16 студзеня Алесь Абрамовіч, Алеся Ясюк, Надзея Грачуха, а таксама Дзмітрый і Міхаіл Кузняцовы былі арыштаваныя і абвінавачаныя ў паклёпе за вусную знявагу гонару прэзідэнта падчас трыццаціхвіліннай дэманстрацыі ў Барысаве (гл. Раздзел 2.b.). Пасля гэтага Абрамовіч пакінуў краіну і напрыканцы года знаходзіўся за мяжой. 12 студзеня крымінальная справа аб паклёпе была ўзбуджаная супраць “Нашай Свабоды” за публікацыю артыкула псіхолага Дзмітрыя Шчыгельскага, у якім той паставіў дыягназ  “хворы на мазаічную псіхапатыю” Аляксандру Лукашэнку. Справа не атрымала працягу пасля таго, як рэдактар “Нашай Свабоды” заявіў, што для доказу паклёпу неабходна давесці, што Лукашэнка не хворы і прапанаваў знайсці незалежнага эксперта, каб ацаніць здароўе прэзідэнта.
У красавіку 2000 года ўвайшоў у сілу новы прэзідэнцкі ўказ “па выкарыстанні юрыдычнымі асобамі назвы “Рэспубліка Беларусь”. Гэты ўказ дазваляе толькі юрыдычным асобам, спецыяльна ўпаўнаважаным прэзідэнтам, выкарыстоўваць назву краіны ў сваіх назвах. Згодна з указам, а таксама са слоў незалежных прававых экспертаў, незалежнай прэсе забараняецца выкарыстоўваць назву краіны ў сваіх назвах.
Указ “аб ўдасканаленні сістэмы атрымання і выкарыстання гуманітарнай дапамогі”, выдадзены рэжымам 15 сакавіка, – гэта крок па спыненні замежнага фінансавання незалежных сродкаў масавай інфармацыі. Накіраваны нібыта на спыненне падрыўной дзейнасці, якая падтрымліваецца замежжам, указ, у прыватнасці, забараняе “дзейнасць, накіраваную на змену канстытуцыйнага ладу, звяржэнне дзяржаўнай улады альбо падстракальніцтва да такой дзейнасці... падрыхтоўку, правядзенне і арганізацыю выбараў, рэферэндумаў, арганізацыю мітынгаў, дэманстрацый, пікетаў, забастовак, друкаванне і распаўсюджванне агітацыйных матэрыялаў, правядзенне семінараў і іншай агітацыйнай дзейнасці з удзелам насельніцтва”, якая мае замежную падтрымку. Указ быў выдадзены з мэтай уціску падчас перадвыбарчай кампаніі на незалежныя выданні і НДА па ўсёй краіне, многія з якіх, калі не большасць, падтрымліваюцца міжнароднай супольнасцю. Рэжым выкарыстоўваў падатковыя праверкі і канфіскацыю друкаваных матэрыялаў і абсталявання, каб паралізаваць большую частку прадэмакратычнай апазіцыі падчас кампаніі, такім чынам жорстка абмяжоўваючы свабоду слова і выказвання (гл. Раздзел 1.f.).
Рэжым працягваў выкарыстоўваць свой амаль манапалістычны кантроль над выпускам газетнай паперы, друкаваннем газет і іх распаўсюджваннем, а таксама над нацыянальным тэле- і радыёвяшчаннем, з мэтай абмежаваць распаўсюджванне апазіцыйных поглядаў. Рэжым таксама адмовіў у акрэдытацыі журналістам, крытычна настроеным супраць рэжыму і працягваў аказваць эканамічны ціск на незалежныя сродкі масавай інфармацыі, прымушаючы рэкламадаўцаў здымаць сваю рэкламу, а таксама спаганяючы штрафы і ажыццяўляючы адміністрацыйны пераслед. Улады ўзмацнілі кампанію пераследу незалежных сродкаў масавай інфармацыі, у тым ліку адкрытую цэнзуру, патрабуючы ад незалежных выданняў здымаць з публікацыі пэўныя артыкулы, і яны былі вымушаныя пакідаць пустыя месцы ці старонкі. Напрыклад, 1 студзеня незалежная газета “Наша Свабода” была вымушаная пакінуць некалькі старонак пустымі, бо друкарня адмовілася друкаваць сатырычны раздзел “Stinger”. На друкарню, у сваю чаргу, аказаў ціск Дзяржаўны камітэт па друку, забараніўшы друкаваць старонку. На некаторых дзяржаўных прадпрыемствах праводзілася агітацыя супраць падпіскі на незалежныя газеты і часопісы.
У 1997 годзе Савет Міністраў выдаў указ, які забараняе і абмяжоўвае рух пэўных тавараў праз мытныя межы. Гэты ўказ, у прыватнасці, забараняе імпарт і экспарт друкаваных, аўдыё- і відэаматэрыялаў, або іншых сродкаў інфармацыі, «якія могуць пашкодзіць эканамічным і палітычным інтарэсам краіны». Да таго ж улады абшуквалі аўтамабілі на межах, і ў некалькіх выпадках былі канфіскаваныя матэрыялы непалітычнай кампаніі, якія спрабавалі ўвезці ў краіну.
Рэгулюючыя палажэнні даюць уладам паўнамоцтвы па забароне і цэнзуры крытычных матэрыялаў. Напрыклад, Дзяржаўны камітэт па друку атрымаў права спыняць тэрмінам на тры месяцы выхад у свет перыядычных выданняў або газет без пастановы суда. У 1999 годзе Лукашэнка падпісаў дапаўненні да закона, якія забараняюць сродкам масавай інфармацыі распаўсюджванне інфармацыі ад імя палітычных партый, прафсаюзаў і недзяржаўных арганізацый, якія не зарэгістраваны ў Міністэрстве юстыцыі.
Газеты і іншыя друкаваныя сродкі масавай інфармацыі з найбольшымі накладамі знаходзяцца ва ўласнасці дзяржавы, хаця таксама існуе нейкая колькасць незалежных публікацый, некаторыя з якіх крытыкуюць рэжым. Незалежныя газеты шырока распаўсюджаныя ў Мінску, аднак па-за межамі сталіцы выбар быў абмежаваны адной дзяржаўнай нацыянальнай газетай і мясцовымі газетамі, толькі нямногія з якіх з’яўляюцца незалежнымі. Усе нацыянальныя тэле- і радыёпраграмы мясцовай трансляцыі належаць дзяржаве, хаця некаторыя трансляцыі з-за межаў краіны, у  тым ліку з Расіі, Польшчы і Літвы можна слухаць шмат дзе ў краіне.
З мэтай забяспечыць адданасць уладам, згодна з прэзідэнцкім указам ад 1996 года ўсе галоўныя рэдактары газет, што маюць дзяржаўную падтрымку, маюць статус дзяржаўных служачых і з’яўляюцца членамі адпаведных мясцовых урадавых саветаў. Яшчэ адзін указ даў права Міністэрству друку размяркоўваць выпускнікоў журналісцкіх факультэтаў дзяржаўных навучальных устаноў на працу ў дзяржаўныя сродкі масавай інфармацыі ў якасці кампенсацыі за вучобу.
Незалежныя газеты падвяргаліся сур’ёзнай крытыцы з боку рэжыму. Рэжым вынес дзесяткі папярэджанняў незалежным выданням за публікацыю матэрыялаў, у якіх крытыкаваліся ўлады. Згодна з законам, рэжым можа зачыніць выданне пасля двух папярэджанняў. 6 лютага “Белорусская деловая газета”, адна з вядучых незалежных газет у краіне, атрымала афіцыйнае папярэджанне за публікацыю артыкула аб расследаванні справы аб знікненні Дзмітрыя Завадскага, і расследаванне справы Валерыя Ігнатовіча (гл. Раздзел 1.b.). 14 лютага газеце “Народная Воля” было вынесена папярэджанне за публікацыю артыкула на падобную тэму. Аўтар артыкула, Валерый Шчукін, быў пазней арыштаваны, калі спрабаваў прайсці на суд. Міліцыя не дазваляла яму ўвайсці, нягледзячы на тое, што ён меў пры сабе дзеючае журналісцкае пасведчанне. Рэжым таксама вынес папярэджанне беларускім рэдактарам расійскіх газет. Напрыклад, 14 лютага Дзяржаўны камітэт па друку вынес папярэджанне “Комсомольской правде” (Беларускае выданне) за матэрыял пра затрыманне стрыечнага брата пісьменніка ў выгнанні Васіля Быкава.
Пасля шэрагу папярэджанняў улады замарозілі банкаўскі рахунак, канфіскавалі газетную паперу і камп’ютары незалежнай газеты “Пагоня” напярэдадні вераснёўскіх выбараў. Газету абвінавацілі ў парушэнні закона аб друку, а таксама ў публікацыі артыкулаў пра незарэгістраваныя арганізацыі. У лістападзе газета была афіцыйна зачыненая.
Улады працягвалі сваю дзейнасць супраць выдавецкага дома “Мэджык”, які з’яўляецца друкарняй для вядучых недзяржаўных газет краіны. 9 студзеня адзін з друкарскіх станкоў “Мэджыка” быў канфіскаваны служачымі падатковай інспекцыі, якія кіраваліся рашэннем Вярхоўнага эканамічнага суда аб тым, што абсталяванне будзе выкарыстанае ў якасці кампенсацыі за падатковую запазычанасць сапраўднага ўладальніка абсталявання – Беларускага фонду Сораса. Друкавальны станок належала прадаць на падатковым аукцыёне на працягу некалькіх тыдняў з моманту яго канфіскацыі, каб вярнуць страчаныя прыбыткі ад падаткаў. Аднак аўкцыён перанеслі на тэрмін ад шасці да дзевяці месяцаў, пакуль не скончылася прэзідэнцкая перадвыбарчая кампанія, нягледзячы на паўторныя запыты “Мэджыка” аб продажы. Былі неафіцыйныя звесткі, што Дзяржаўны камітэт па друку не збіраўся праводзіць падатковага аўкцыёну да таго часу, пакуль не знайшоўся б іншы пакупнік друкарскага станка акрамя “Мэджыка”. Нягледзячы на гэтыя цяжкасці, “Мэджык” працягваў друкаваць на палову магутнасці, пакуль яго другі і апошні друкавальны станок не быў канфіскаваны 22 жніўня. Пасля нядоўгага перапынку “Мэджык” зноў пачаў працаваць, але новы дырэктар быў прызначаны Дзяржкамітэтам па друку, які прымусіў “Мэджык” заняцца самацэнзурай на перыяд выбараў. Некалькі газетаў выйшлі з-пад друкавальных станкоў “Мэджыка” з пустымі старонкамі падчас выбарчай кампаніі.
На працягу года, і асабліва часта падчас выбарчай кампаніі, затрымліваліся члены апазіцыйных маладзёжных груповак за бясплатную раздачу спецыяльных выпускаў незалежных газет. Стандартная працэдура заключалася ў канфіскацыі газет і затрыманні моладзі на працягу некалькіх гадзін. У рэшце рэшт іх адпускалі, звычайна позна ўначы. Напрыклад, 3 сакавіка тры чалавекі былі затрыманыя ў Мінску за распаўсюджванне спецыяльнага выпуску “Нашай Свабоды”, прысвечанага палітычным дзеячам, якія зніклі (гл. Раздзел 1.b.).
Падкантрольнае дзяржаве Беларускае тэлебачанне і радыё (БТР) захавала сваю манаполію адзінай агульнанацыянальнай тэлевізійнай станцыі. Яго выпускі навінаў рэгулярна паказвалі рэпартажы з прадузятым асвятленнем падзей на карысць існуючых уладаў, рэзкай крытыкай апазіцыйных палітыкаў i адсутнасцю процілеглых меркаванняў. У некаторых раёнах дзейнічалі мясцовыя незалежныя тэлевізійныя станцыі, якія амаль без перашкодаў перадавалі мясцовыя навіны. Аднак большасць гэтых станцый засведчылі, што iх вымушаюць устрымлiвацца ад асвятлення агульнанацыянальных пытанняў альбо падвяргаюць цэнзуры.
Да яго закрыцця дзяржаўнымі ўладамі ў 1996 годзе, «Радыё 101.2» заставалася адзінай незалежнай беларускамоўнай станцыяй у краіне. Беларускі патрыятычны саюз моладзі, субсідзіраваная рэжымам прэзідэнцкая маладзёжная арганізацыя, атрымаў права ўзяць пад свой кантроль «Радыё 101.2». Незалежная беларускамоўная радыёстанцыя «Радыё Рацыя», размешчаная ў Польшчы, пачала вяшчанне ў 2000 годзе. Аднак у красавіку 2000 года спецыяльная камісія Міністэрства замежных спраў па акрэдытацыі замежных журналістаў адмовіла ў рэгістрацыі чатыром журналістам радыёстанцыі, якія працавалі ў Беларусі.
25 сакавіка у Гродне міліцыя затрымала і збіла фотажурналіста Дзмітрыя Ягорава за тое, што ён здымаў вялікія сілы міліцыі ў цэнтры горада перад пачаткам “Маршу Свабоды”. У той самы дзень невядомыя налётчыкі, якія, па шматлікіх меркаваннях, мелі дачыненне да міліцыі, збілі Уладзіміра Шлапака, мінскага фотажурналіста, падчас асвятлення ім такога ж шэсця.
Місія па абмежаваным назіранні за выбарамі Бюро па дэмакратычных інстытутах і правах чалавека АБСЕ/БДІПЧ паведаміла аб 26 парушэннях права на  свабоду выказвання і інфармацыі супраць СМІ за тыя тры тыдні, што місія знаходзілася ў краіне – з 17 жніўня па 9 верасня. Сярод гэтых парушэнняў былі такія, як неаднаразовае злоўжыванне падатковымі праверкамі, захоп альбо крадзеж абсталявання, канфіскацыя газет, блізкае да цэнзуры рэдактарскае ўмяшанне, а таксама затрыманне журналістаў.
Указ Савета Міністраў 1997 года адмяніў акрэдытацыю ўсіх карэспандэнтаў і прад’явіў патрабаванне да ўсіх замежных карэспандэнтаў звяртацца па акрэдытацыю ў Міністэрства замежных спраў; у заяўцы на акрэдытацыю неабходна было прадставіць біяграфічныя звесткі, а таксама інфармацыю аб журналісцкай дзейнасці заяўляльніка. Ад журналістаў - жыхароў Беларусі патрабавалася рэгістрацыя ў дзяржаўных падатковых службах. Міністэрства замежных спраў выкарыстала свае паўнамоцтвы, каб адмовіць у акрэдытацыі чатыром журналістам «Радыё Рацыя». Паступалі звесткі, што іншыя журналісты - прадстаўнікі замежных сродкаў масавай інфармацыі- атрымалі пагрозы ў свой адрас аб магчымай страце акрэдытацыі за асвятленне апазіцыйнай дзейнасці.
Хаця ў краіне некалькі інтэрнет-правайдэраў, усе яны знаходзяцца пад кантролем дзяржавы. Вынікам манаполіі рэжыму Лукашэнкi на паслугі Інтэрнету з’яўляюцца высокія цэны, нізкая якасць і абмежаванасць паслуг, а таксама магчымасць нагляду практычна за ўсёй электроннай поштай. Хаця ўлады маюць поўны кантроль, яны, відавочна, перакрываюць доступ толькі выбарачна. 9 верасня, у дзень прэзідэнцкіх выбараў, старонкі многіх інтэрнэт-выданняў да абеду не мелі доступу ў межах Беларусі. Доступ быў адноўлены са знаходжаннем тэхнічнага абходу. Праблемы з web-старонкамі працягваліся да 10 верасня. БДІПЧ АБСЕ і іншыя назіральнікі за выбарамі адзначалі, што падчас парламенцкіх выбараў 2000 году адсутнічаў доступ да некалькіх асноўных web-старонак, якія асвятлялі выбары, сярод якіх: web-старонка БелаПАНу, “Хартыі’97”, “Нашай Свабоды” і “Зубра”. Доступ да гэтых старонак прадастаўляе “Белтэлекам”, які з’яўляецца дзяржаўнай манаполіяй.
Рэжым Лукашэнкі абмяжоўвае свабоду ў адукацыйных і даследчых установах. Адміністрацыя вышэйшых навучальных устаноў жорстка абмяжоўвае даследаванні спрэчных тэм, такіх, як беларускі рух за незалежнасць падчас савецкай улады. Гэтая тэма нібыта супярэчыць дзяржаўнай палітыцы па інтэграцыі з Расіяй. 13 красавіка рэжым пастанавіў, што, пачынаючы з 1 чэрвеня, незалежныя недзяржаўныя акадэмічныя ўстановы павінны будуць атрымаць спецыяльны дазвол ад уладаў на правядзенне адукацыйных семінараў і лекцый.
Былі вартыя даверу паведамленні, што незалежныя ўніверсітэты займаюцца самацэнзурай. Адміністрацыя Еўрапейскага гуманітарнага універсітэта, аднаго з вядучых незалежных універсітэтаў краіны, неаднаразова рэкамендавала студэнтам перапрацаваць ці змяніць тэмы дыпломных работ, якія маглі скампраметаваць рэжым.
Рэжым Лукашэнкi працягваў пераслед студэнтаў, якiя бралі ўдзел у антыўрадавай дзейнасці, такой як дэманстрацыі (гл. Раздзел 2.b.). Некаторыя студэнты былі выключаныя з навучальных устаноў за ўдзел у дэманстрацыях альбо апазіцыйных групоўках. За гэты год болей за 30 студэнтаў былі выключаныя з універсітэтаў за ўдзел у вулічных дэманстрацыях.
Пасля вераснёўскіх выбараў актывісты маладзёжных груповак паведамлялі, што іх шэрагі значна парадзелі, таму што студэнты пакідалі групоўкі пад пагрозай выключэння з навучальных устаноў; юнакі, выключаныя з навучальных устаноў, падлягаюць абавязковай вайсковай службе. Паступалі вартыя даверу паведамленні, што 8 верасня, напярэдадні выбараў, студэнтаў медыцынскага факультэта Беларускага дзяржаўнага універсітэта зачынілі ў інтэрнаце, каб перашкодзіць ім узяць удзел у маладзёжных дэманстрацыях. Былі таксама шматлікія і заслугоўваючыя давер паведамленні, што студэнтаў прымушалі галасаваць на папярэдніх выбарах – з чацвёртага па восьмае верасня, калі было нашмат лягчэй маніпуляваць бюлетэнямі (гл. Раздзел 3). Студэнтаў такама прымушалі ўдзельнічаць ва ўборцы бульбы (гл. Раздзел 6.b.).
b. Свабода мірных сходаў і аб’яднанняў
Канстытуцыі 1994 і 1996 гадоў прадугледжваюць свабоду мірных сходаў, аднак рэжым Лукашэнкi жорстка абмяжоўвае гэтае права на практыцы. Пасля некаторых санкцыянаваных і несанкцыянаваных дэманстрацый міліцыя і іншыя супрацоўнікі органаў бяспекі збівалі, затрымлівалі і спрабавалі прымусіць некаторых удзельнікаў дэманстрацый да прызнанняў (гл. Раздзелы 1.c. і 1 d.).
Арганізатары павінны мінімум за 15 дзён падаць заяўку мясцовым уладам, каб атрымаць дазвол на правядзенне дэманстрацыі альбо мітынгу. Мясцовыя ўлады павінны даць адказ  не пазней чым за пяць дзён да запланаванага мерапрыемства. Звычайна такія дазволы не даюцца. З часу вераснёўскіх выбараў у большасці выпадкаў такія дазволы альбо не даваліся ўвогуле, альбо дазваляліся ў малавядомых месцах, куды цяжка было дабрацца.
Указ Аляксандра Лукашэнкі ад 1997 года надалей скарачае магчымасці грамадзян праводзіць мірныя сходы, абмяжоўваючы месцы, дзе могуць адбывацца мітынгі, і дае права мясцовым уладам жорстка абмяжоўваць колькасць удзельнікаў. Указ таксама забараняе дэманстрацыю незарэгістраваных сцягоў і сімвалаў, а таксама плакатаў з надпісамі, змест якiх пагражае дзяржаўнаму альбо грамадскаму ладу (гл. Раздзел 2.а.). Гэты ўказ, разам з далейшымі дапаўненнямі, прынятымі заканадаўчай уладай, прадугледжвае жорсткія пакаранні для тых, хто парушае закон, асабліва для арганізатараў падзей. Указ прадугледжвае ці грашовыя спагнанні, ці  затрыманні тэрмінам да 15 дзён, але суды звычайна прызначаюць такія высокія штрафы, што абвінавачаныя не ў стане іх заплаціць. Напрыклад, суды караюць арганізатараў мітынгаў штрафамі, якія ў некалькі разоў перавышаюць сярэднемесячную зарплату. Калі асобы не здольныя заплаціць штраф, улады пагражаюць ім канфіскацыяй маёмасці.
У траўні Лукашэнка выдаў указ, які забараніў любыя дэманстрацыі незарэгістраваных арганізацый і абмежаваў колькасць удзельнікаў у дэманстрацыях да 1000 чалавек, а таксама забараніў апранаць маскі. Паводле членаў апазіцыйных партый, улады часта не давалі дазволу апазіцыйным партыям на правядзенне сустрэч у грамадскіх будынках. 3-га лютага Леакадзія Уласюк, дырэктар Брэсцкага рэгіянальнага НДА “Таварыства глухіх”, адчыніла актавую залу арганізацыі для сустрэчы грамадскасці горада з Сямёнам Домашам, адным з патэнцыяльных кандыдатаў ад апазіцыі на пост прэзідэнта. Пасля сустрэчы яе дапытала міліцыя, і жанчына была звольненая.
На працягу года рэжым асабліва праследаваў маладзёжны рух “Зубр”. Улады пастаянна пераследавалі сходы “Зубра” - ад невялікіх групак да масавых шэсцяў. 5 сакавіка міліцыя арыштавала траіх членаў “Зубра” у сувязі з дэманстрацыяй пратэсту супраць знікнення апазіцыйных дзеячаў (гл. Раздзел 1.b.). Падчас арышту ўсе трое трымалі партрэты зніклых людзей. Ім прад’явілі абвінавачванне ў правядзенні нелегальнай дэманстрацыі. Дваіх аштрафавалі, а трэці, Антон Цялежнікаў, быў прыгавораны да 15 дзён турэмнага зняволення.
Імпрэза “вулічнага тэатра” “Зубра” у траўні пад назвай “Канчатковы дыягназ” прывяла да травеньскага указа №11.  Імпрэза складалася з шэрагу іранічных сцэнак, героямі якіх былі пераапранутыя “Зубры” у масках Лукашэнкі з пап’е-машэ, за якімі гналіся іншыя “Зубры”. Улады арыштавалі 35 чалавек у сувязі з травеньскім вулічным прадстаўленнем “Зубра”, і 25 чалавек былі асуджаныя. Сярод трыццаці пяці затрыманых было некалькі журналістаў. Усіх затрыманых білі, а адна дзяўчына, пасля таго,як яе адпусцілі, трапіла ў шпіталь з страсеннем мазгоў. Яшчэ адна дзяўчына, цяжарная, падчас вызвалення знаходзілася амаль у непрытомным стане. З трыццаці пяці затрыманых, шаснаццаць тры дні чакалі суда ў зняволенні. Іх білі і не кармілі. Міліцыянеры не маглі растлумачыць суду па якіх абвінавачваннях членаў “Зубра” арыштавалі, трымалі ў зняволенні ці білі, роўна як і не маглі даць тлумачэнняў, чаму прадстаўленне “Зуброў” мела незаконны характар.
16 студзеня міліцыя арыштавала Алеся Абрамовіча, Алесю Ясюк і Надзею Грачуху, а таксама Дзмітрыя і Міхаіла Кузняцовых, удзельнікаў трыццаціхвіліннага пікету ў Барысаве. Іх абвінавацілі ў вуснай абразе гонару і годнасці прэзідэнта.
16 лютага міліцыя арыштавала Паўла Севярынца, лідэра маладзёжнай арганізацыі “Малады Фронт” (МФ) за арганізацыю Маршу Кахання ў Дзень Св.Валянціна 14 лютага. Ён не прызнаў сябе лідэрам шэсця, але ўсё роўна быў аштрафаваны на 150 мінімальных зарплат альбо 500 даляраў (800 000 рублёў).
15 сакавіка МФ арганізаваў мітынг у гонар гадавіны Канстытуцыі 1994 года. Міліцыя затрымала дваіх удзельнікаў, якія раздавалі прахожым брашуры, і забрала іх у цэнтральнае аддзяленне міліцыі.
25 сакавіка апазіцыя праводзіла Марш Свабоды. Колькасць удзельнікаў складала каля 5000 чалавек. Мерапрыемства не было санкцыянавана, нягледзячы на спробы арганізатараў дамовіцца з уладамі аб маршруце шэсця. Больш за 500 міліцыянтаў, амонаўцаў і супрацоўнікаў органаў бяспекі ў цывільным разганялі шэсце з прымяненнем сілы. Сілы бяспекі акружылі мірных дэманстрантаў, збіваючы іх без разбору. Вінцук Вячорка, лідэр апазіцыйнай партыі Беларускі Народны Фронт, быў арыштаваны і абвінавачаны ў арганізацыі дэманстрацыі. Яго прыгаварылі да 15 дзён турэмнага зняволення. Яшчэ некалькі відных апазіцыйных дзеячаў былі арыштаваныя, утрымліваліся за кратамі, былі аштрафаваныя ці прыгавораныя да адміністрацыйнага зняволення на кароткі перыяд часу.
Нягледзячы на гэта, у Мінску часта праходзілі публічныя дэманстрацыі. Іх масавасць вагалася ад некалькіх удзельнікаў да некалькіх тысяч чалавек. Аднак яны заўсёды знаходзіліся пад пільным наглядам – міліцыя і афіцэры службы бяспекі ў цывільным адкрыта здымалі ўдзельнікаў на відэа. Дэманстрацыі таксама праходзілі і ў іншых месцах краіны, але былі не такімі масавымі, асабліва ва ўсходніх рэгіёнах, блізкіх да мяжы з Расіяй.
Канстытуцыя прадугледжвае свабоду аб’яднанняў; аднак на практыцы ўлады жорстка абмяжоўваюць гэтае права. Улады пастаянна пераследавалі членаў і прыхільнікаў апазіцыйных партый, канфіскавалі ўлёткі і публікацыі (гл. Раздзел 3). Улады працягвалі спробы жорстка абмежаваць дзейнасць НДА (гл. Раздзел 4). Рабочых дзяржаўных прадпрыемстваў агітавалі не ўступаць у незалежныя прафсаюзы (гл. Раздзел 6.а.). Афіцыйныя асобы папярэджвалі выпускнікоў адукацыйных праграм, што фінансаваліся з-за мяжы, пра небяспечнасць далейшых стасункаў з іх спонсарскімі агенцтвамі.
У студзені 1999 года Аляксандр Лукашэнка выдаў указ, які патрабаваў ад усіх палітычных партый, прафсаюзаў і няўрадавых арганізацый дзяржаўнай перарэгістрацыі да 1 ліпеня. Г�